خبرخوان خبرخوان
این مدرسه کهنسال
تاریخ : 1393/7/6 يكشنبه
تعداد بازديد: -

این مدرسه کهنسال

از همان زمانی که رسول اکرم(ص)، اولین اقدام پس از هجرت تاریخ‌ساز خودشان از مکه به مدینه را به احداث مسجد‌النبی(ص) اختصاص دادند و این مسجد را به مرکز حکومت اسلامی مبدل کردند، اهمیت مسجد در آموزه‌های اسلامی برای همگان روشن شد.
بعد از آن هم رسول خدا در همین مسجد درس دین را به پا داشتند و تمام امور را با محوریت مسجد مدیریت کردند. پس از رسول خدا نیز همه ائمه این مسیر را در مساجد تاریخ‌ساز جهان اسلام همچون مسجد کوفه پی گرفتند و فرهنگ حضور در مسجد را جاودانه ساختند.
اما در ایران نیز همواره مساجد مورد اهتمام و توجه مردم بوده و یکی از تجلی‌های آن در موضوع تعلیم و تربیت بوده است. چنان که در اوایل قرون اسلامی، درست پیش از شکل‌گیری مدارس، از فضای مساجد برای تعلیم و تربیت و تدریس علوم گوناگون بهره‌گیری می‌شد. البته به تدریج با رشد و گسترش جمعیت شهرها، به فضای آموزشی بیشتری نیاز شد که این مهم با احداث مراکز آموزشی متعددی نظیر دارالحکمه و خزانه الحکمه برطرف شد و مقدمه تأسیس مدارس بزرگ نظامیه را فراهم آورد.
اما بعد از مساجد و هم‌زمان با شکل‌گیری اماکن متبرکه در مشاهد شریف ائمه اطهار(ع)، به تدریج اماکن متبرکه نیز مأمن‌هایی شدند برای شکل‌گیری مدارس علمیه. حرم مطهر رضوی نیز که آبشخور علمی بسیاری از علما بوده، در گذر سال‌ها مدارس زیادی را در اطراف خود مشاهده کرده است.
عکسی که مشاهده می‌کنید، نمایی از گنبد و گلدسته طلای حرم مطهر امام رضا(ع) را نشان می¬دهد. در زاویه¬ای که عکس تهیه شده، مدرسه بالاسر پس از خرابی نیز دیده می¬شود. این عکس زیبا را علی¬اصغر ناصری در سال 1354 گرفته و اکنون اصل آن در مدیریت امور اسناد آستان قدس رضوی نگهداری می¬شود.
این مدرسه به پیر کهنسال حوزه علمیه مشهد معروف است؛ جایی که خاستگاه بسیاری از عالمان، دانشمندان و فرزانگان عالی¬قدری بوده که در مراکزی از جمله این مرکز علم¬آموزی رشد و پرورش یافتند و سالیان متمادی به پژوهش¬های علمی در آن مشغول بوده¬اند.
مدرسه علمیه بالاسر که اکنون اثری از آن باقی نمانده، در قسمت بالای ضریح حضرت رضا(ع) در حاشیه غربی بازار زنجیر قرار داشته که از شمال به صحن انقلاب (کهنه)، از جنوب به مدرسه پریزاد، از شرق به مسجد بالاسر و از غرب به بازار زنجیر محدود می‌شده است.
تاریخ بنای اولیه این مدرسه به روشنی معلوم نیست، برخی بر این باورند که این مدرسه را شاهرخ تیموری ساخته است؛ به همین علت برخی تاریخ‌نگاران در ذکر اسامی مدارس مشهد از این مدرسه به «مدرسه شاهرخی» یاد کرده‌اند، ولی از آن¬جا که مدرسه بالاسر نزدیک‌ترین مدرسه در حاشیه بازار زنجیر به صحن انقلاب (کهنه) بوده و نیز با توجه به ساختار کالبدی بازار زنجیر می¬توان به این نتیجه رسید که این مدرسه قدمت بیشتری در مقایسه با دیگر مدارس قدیمی مشهد دارد.
مدرسه تاریخی بالاسر پس از چندین بار تعمیر و مرمت به علت فرسودگی ساختمان دچار تخریب شد. تا این‌که در سال 1203هجری قمری حاج میرزا عبدالجواد به نوسازی و تجدید بنای آن در دو طبقه با همان نام مدرسه بالاسر، همت گماشت.
چنان¬که از متن وقف‌نامه این مدرسه برمی‌آید، مدرسه چهار ایوان و 29 حجره داشته که حیاط در مرکز و حجره‌ها در چهار ضلع آن قرار داشته‌اند.
ایوان ورودی مدرسه کتیبه‌ای به خط ثلث داشت که در آن اشعاری نوشته شده بود و تاریخ مرمت مدرسه را روایت می‌کرد. در قسمت شمال شرقی مدرسه نیز بنایی گنبدی‌شکل وجود داشت که آرامگاه میرزا ابوالقاسم بابر بن بایسنقر، فرزند شاهرخ در آن قرار داشته است.
درباره بانی و متولیان اوّلیه مدرسه اطلاع دقیقی موجود نیست. در حقیقت باید گفت که درباره بانی آن اختلاف نظر است، اما پس از تعمیر مدرسه از سوی میرزا محمد، ملقب به سعد‌الدین که در زمره بزرگان و اعیان حکومت صفویه است، در سال 1091 هجری قمری وی و سپس فرزندانش تولیت مدرسه بالاسر را بر عهده می‌گیرند. باید گفت که اطلاعی از موقوفات آن دوره وجود ندارد، اما پس از بازسازی مدرسه به سال 1203 هجری قمری به همت میرزا عبدالجواد، فرزند میرزا مهدی شهید که از علمای عالی‌قدر شهر مشهد بوده است، مدرسه رونق خاصی می‌یابد و در همان زمان موقوفاتی برای آن در نظر می‌گیرند.
از آن¬جا که مدرسه بالاسر متعلق به دوره حکومت تیموریان است و متأسفانه وقف‌نامه دوره تیموری موجود نیست، اطلاع دقیقی از موقوفات این مدرسه در دست نیست. پس از اینکه مدرسه را میرزا عبدالجواد مجتهد دوباره بازسازی کرد، برای آن موقوفات و وقف‌نامه‌ای لحاظ می‌شود. موقوفات مدرسه، براساس وقف‌نامه‌ای که به سال 1203 هجری قمری تنظیم شده است، شامل سه باب مغازه متصل به مدرسه، دو عدد انباری، یک باب مغازه در خیابان سفلی و دو باب منزل مسکونی در کوچه حوض چهل پایه می‌شود. هم¬چنین عواید حاصل از موقوفات نیز باید به مصارف حق‌التولیه، طلاب و تعمیر مدرسه برسد.
هم‌اکنون و با تخریب مدرسه، رواق باشکوه و وسیعی در همان مکان احداث شده‎‌است. این رواق در سه طبقه و با مساحت 97 مترمربع، اکنون موسوم به دارالولایه است.
فائزه موسوی

 
امتیاز دهی
 
 

نظر شما
نام
پست الكترونيک
وب سایت
نظر
تعداد بازديد اين صفحه: 4859